آمار و اطلاعات را می‌توان حلقه اصلی توسعه هر کشور، ماده اولیه تمام برنامه‌ریزی‌های اقتصادی و همچنین بستر هرگونه تحلیل‌ اقتصادی دانست. با توجه به افزایش روزافزون و چشم گیر بنگاه های اقتصادی کوچک و متوسط در سطح جهان که نتیجه آن، افزایش رقابت به منظور تسخیر بازار هدف است، نیاز به آمار و اطلاعات موثق، صحیح و شفاف برای خبرگان اقتصادی به ویژه در بنگاه اقتصادی بخش خصوصی بیش از پیش احساس می شود. کشور ما، ایران نیز این قائده مستثنی نمی باشد و بنگاه های اقتصادی بخش خصوصی برای بقا، رقابت، توسعه حرفه خود به آمار و اطلاعات صحیح، موثق و شفاف و مهمتر از آن آمار و اطلاعاتی که گره­گشای کار آنها باشد نیاز دارند.

در همین راستا اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی کرمان به منظور ارائه آمار و اطلاعات موثق، صحیح، مورد نیاز فعالان اقتصادی استان و همچنین مورد استفاده در پژوهش های علمی و کاربردی، تصمیم به تعریف و اجرای پروژه بانک آمار و اطلاعات اقتصادی اتاق بازرگانی کرمان گرفت. این پروژه به‌عنوان یکی از پروژه‌های کلیدی برنامه راهبردی اتاق بازرگانی و همچنین ضروری و موردنیاز فعالان اقتصادی استان کرمان معرفی گردیده است. از اهداف اصلی راه‌اندازی این بانک آمار و اطلاعات اقتصادی می توان موارد ذیل را نام برد:

۱- رفع مشکل عدم وجود آمار و اطلاعات اقتصادی کاربردی موردنیاز بخش خصوصی در سطوح استانی و شهرستانی ۲- رفع مشکل پراکندگی بانک‌های آماری موجود در کشور و همچنین پراکندگی آمار و اطلاعات موردنیاز ۳- تلاش حداکثری برای رفع تناقض بین برخی از اطلاعات موجود در بانک‌های آماری کشور ۴-رفع مشکل عدم توانایی بانک‌های موجود داخلی در ارائه گزارش‌های آنی و نمایش اطلاعات به‌صورت آنلاین ۵-رفع مشکل عدم به­روز بودن آمارها ( حداقل زمان دوره به­ روزرسانی آمارها در دستگاه های اجرایی سالیانه می باشد در صورتی که فعال اقتصادی به آمار جدید و به ­روز برای تصمیم گیری خود نیاز دارد ).

پس از بررسی بانک های آماری دستگاه های اجرایی و استخراج چالش ها و معضلات بانک های آماری موجود و همچنین پاسخ به چرایی راه اندازی بانک آمار و اطلاعات اقتصادی توسط اتاق بازرگانی ( پیرو ماده ۵ قانون اتا بازرگانی ایران و ماده ۱۱ قانون بهبود محیط کسب و کار )، پروژه بانک آمار و اطلاعات اقتصادی اتاق بازرگانی کرمان در آذرماه ۱۳۹۵ به طور رسمی آغاز و تا پایان اردیبهشت ماه ۱۳۹۷، اقدامات ذیل صورت گرفته است. تا اردیبهشت ماه سال جاری گام های – شناسایی اقلام آماری و شاخص‌های آماری مورد نیاز مخاطبین بانک آمار( فعالان اقتصادی استان) – تعریف ساختاری منسجم و کارا برای طبقه‌بندی آمار و اطلاعات مورد نیاز مطابق با استانداردهای جهانی- بررسی روش های جمع‌آوری اطلاعات مورد نیاز- تشکیل کمیته و کارگروه کارشناسی بانک آمار و اطلاعات اقتصادی اتاق به منظور بررسی اقلام آماری مورد نیاز و داده های جمع آوری شده – طراحی ساختار گرافیکی بانک آمار با توجه به استانداردهای طراحی و نیازهای فعالان اقتصادی-راه اندازی سامانه تحت وب بانک آمار و اطلاعات اقتصادی صورت گرفته اند و در حال حاضر با توجه به اهمیت بخش کشاورزی برای استان کرمان و همچنین مشکل کمبود آب و افزایش ریسک سرمایه گذاری برای بخش کشاورزی، گام جمع آوری آمار و اطلاعات کشاورزی، تعریف چارچوب های آمارگیری کشاورزی و بررسی ماهواره های جمع آوری داده کشاورزی در دست اقدام می باشد.

  • گام اول ) شناسایی اقلام آماری و شاخص‌های موردنیاز مخاطبان بانک آماری (فعالان اقتصادی، سرمایه گذاران، دانشگاهیان )
  • مطالعه ۱۰ بانک بین‌المللی آمار و اطلاعات و استخراج شاخص‌های و اطلاعات اقتصادی آن‌ها
    • مرکز آمار ایالت متحده Stat America
    • مرکز آمار سازمان ملل United Nation Stat
    • مرکز آمار اتحادیه اروپا European Union Stat
    • بانک جهانی The World Bank
    • صندوق بین‌المللی پول International Monetary Fund
    • موسسه اقتصاد بازرگانی جهانی Trading Economics
    • ناظر اقتصادی جهان Global Economics Monitor
    • چشم‌انداز اقتصادی جهان Global Economics Prospect
    • شورای جهانی سفر و گردشگری WTTC
    • مطرح ترین پایگاه آماری بخش خصوصی جهان Statistica
  • مطالعه ۸ بانک داخلی آمار و اطلاعات و استخراج شاخص‌های و اطلاعات اقتصادی آن‌ها
    • مرکز آمار ایران
    • بانک مرکزی ایران
    • واحد مطالعات مجلس
    • گزارش‌های برنامه بودجه
    • گزارش‌های وزارت صنعت و معدن
    • بورس
    • اتاق بازرگانی ایران و تهران
    • واحد مطالعات بازار دنیای اقتصاد
  • مصاحبه با هیأت نمایندگان
  • مصاحبه با فعالان اقتصادی مطرح استان
  • مصاحبه با اساتید دانشگاه
  • گردآوری و یکپارچه‌سازی مطالعات میدانی و مصاحبه‌ها

شرح اقدام: در ابتدای این پروژه بایستی به این سوال پاسخ داده می شد که چه اقلام آماری مورد نیاز مخاطبان این بانک آماری می باشد و آنها چه انتظاراتی از این سامانه دارند؟. به همین دلیل گام بهینه کاوی و استخراج اقلام آماری گزارش شده در بانک های مطرح جهانی و داخلی و مصاحبه با خبرگان اقتصادی و اساتید دانشگاه انجام گردید.پس از بهینه کاوی و مطالعات صورت گرفته بر روی ۱۰ بانک بین‌المللی و ۸ بانک داخلی اقلام آماری موجود در این بانک‌های مذکور استخراج گردیده است. در مرحله بعد با مصاحبه با ۳۸ نفر از خبرگان اقتصادی استان شامل هیأت نمایندگان، فعالان اقتصادی مطرح استان و همچنین اساتید دانشگاه، اقلام آماری کاربردی موردنیاز آن‌ها نیز یادداشت گردید و پس از یکپارچه‌سازی آن‌ها با اقلام استخراجی از پایگاه‌های آماری جهانی، ۳۲۰ قلم آماری معرفی شد.

  • گام دوم ) تعریف ساختار کدبندی اقلام آماری منسجم، کارا و مطابق با استانداردهای جهانی
  • مهندسی معکوس ساختار ذخیره‌سازی اطلاعات در بانک‌های اطلاعاتی مطرح جهانی
    • مرکز آمار ایالت متحده آمریکا Stat America
    • مرکز آمار سازمان ملل UN Stat
    • مرکز آمار سازمان اتحادیه اروپا Euro Stat
    • مرکز آمار کشور برزیل IBGE
    • مرکز آمار ایران
  • مطالعه در خصوص انواع طبقه‌بندی فعالیت‌های اقتصادی و طبقه‌بندی کالا و خدمات
    • طبقه‌بندی فعالیت‌های اقتصادی سازمان ملل ISIC
    • طبقه‌بندی کالا و خدمات سازمان ملل CPC
    • طبقه‌بندی کالا سازمان جهانی گمرک HS
    • طبقه‌بندی تحلیلی کالا سازمان ملل SITC
    • طبقه‌بندی فعالیت‌های اقتصادی اتحادیه اروپا NACE
    • طبقه‌بندی کالا و خدمات اتحادیه اروپا CPA
  • تعریف چند سناریو ساختاربندی ذخیره‌سازی اطلاعات در بانک آمار و بررسی آن‌ها
  • بررسی ساختار ذخیره‌سازی اطلاعات در بانک‌های آماری سازمان‌ها
    • صنعت، معدن و تجارت
    • جهاد کشاورزی
    • گمرک
    • برنامه و بودجه
    • فناوری اطلاعات
    • اصناف
    • گردشگری
    • سایر سازمان‌های مرتبط
  • تعیین ساختار ذخیره‌سازی اطلاعات در بانک آمار و اطلاعات اقتصادی متناسب با نیازها و سازمان‌های متولی

شرح اقدام: پس از نیازسنجی اقلام آماری موردنیاز مخاطبین بانک آمار و اطلاعات اقتصادی اتاق بازرگانی، نیاز به ذخیره سازی اطلاعات این قلم های آماری در یک ساختار واحد و منسجم و مطابق با استانداردهای بین المللی بانک احساس گردید. از ضرورت‌های تعریف یک ساختار طبقه‌بندی برای بانک آماری و اطلاعات می‌توان به موارد ذیل اشاره کرد:

۱- ایجاد یک چارچوب بین‌المللی مطابق با چارچوب و ساختار گزارش‌ها و آمارهای سازمان‌های متولی آمار و اطلاعات کشور برای بانک آماری اتاق ۲- تهیه گزارش‌های آماری اقتصادی مطابق با استاندارد طبقه‌بندی مرکز آمار ایران، سازمان ملل و …۳- ارتقای کیفیت داده‌های آماری و قابلیت دسترسی به آن‌ها ۴- ایجاد مدل زنجیره تأمین در سطح استانی ۵- مورداستفاده در طراحی پکیج پاک‌سازی داده‌ها.

پس از بررسی‌های صورت گرفته بر روی بانک‌های آماری مطرح جهان و همچنین ساختار بانک‌های آماری سازمان‌های داخلی و بررسی ۱۵ سناریو مختلف از ساختار طبقه‌بندی بانک آماری مختلف، ساختار ترکیبی با توجه به نیازهای مخاطبین بانک آمار اتاق معرفی گردید. این نظام طبقه بندی برای اولین بار تحت عنوان نظام طبقه بندی آماری (Statistics Classification) معرفی گردید. این نظام طبقه بندی شامل کد فعالیت اقتصادی به همراه محصول تولیدی، شهرستان فعالیت اقتصادی ، کد قلم آماری تعریف شده و کد نحوه جمع آوری آمار و اطلاعات می باشد. پس از تعریف این نظام طبقه بندی جهت دریافت نقطه نظرات کارشناسان سازمان ملل ( به عنوان متولی نظام های طبقه بندی در سطح جهان )، مرکز آمار ایران و بانک مرکزی هماهنگی های لازم صورت پذیرفت. که همگی این نظام طبقه بندی را تایید کردند.

  • گام سوم ) بررسی روش های جمع‌آوری اطلاعات مورد نیاز- تشکیل کمیته و کارگروه کارشناسی بانک آمار و اطلاعات اقتصادی اتاق به منظور بررسی اقلام آماری مورد نیاز و داده های جمع آوری شده
  • شناسایی سازمان‌های متولی آمار و اطلاعات موردنیاز و هماهنگی با روسای آن‌ها جهت همکاری و معرفی کارشناس آمار
  • تشکیل کمیته بانک آمار و اطلاعات بخش خصوصی جهت هماهنگی‌های بین سازمانی جهت جمع‌آوری آمار و اطلاعات ثبتی و سرشماری
  • تشکیل کارگروه کارشناسی بانک آمار و اطلاعات بخش خصوصی جهت اجرای مصوبات کمیته و همچنین بررسی روش های جمع‌آوری اطلاعات بصورت منسجم
  • ایجاد فرم‌های جمع‌آوری آمار و اطلاعات متناسب با سازمان‌ها
  • بررسی روش های نوین جمع آوری آمار ( ماهواره ای )

شرح اقدام: پس از تعیین نظام ساختاربندی بانک آمار و اطلاعات اقتصادی در گام سوم به بررسی شیوه‌های جمع‌آوری آمار و اطلاعات و هماهنگی‌های لازم با سازمان‌ها مرتبط پرداخته شد. در این گام ابتدا سازمان‌های متولی آمار و اطلاعات موردنیاز تعیین و سپس‌ازآن‌ها خواسته شد که کارشناس آمار خود را جهت همکاری معرفی نمایند. طی جلسه­ای که در تاریخ ۱۹/۰۱/۹۶ در محل مرکز مطالعات اتاق کرمان با حضور مسئولین و نمایندگان سازمان‌های برنامه و بودجه – صنعت، معدن و تجارت – جهاد کشاورزی شمال و جنوب استان و گمرک استان کرمان، کمیته بانک آمار و اطلاعات بخش خصوصی تشکیل و مصوب گردید نحوه جمع آماری آمار و اطلاعات در کارگروه کارشناسی متشکل از کارشناسان آمار سازمان‌های مختلف موردبررسی قرار گیرد و پس‌ازآن در کمیته بانک آمار و اطلاعات بخش خصوصی مطرح و تصویب گردد.

در ادامه به علت گستردگی بالا و اهمیت به­سزای بخش کشاورزی برای استان کرمان، سهم قابل توجه این حرفه در تولید ناخالص داخلی استان، بحران کم آبی کشور به ویژه در سطح استان کرمان و نیاز به برنامه ریزی و اصلاح الگوی کشت، روش های جمع آوری آمار و اطلاعات بخش کشاورزی مورد مطالعه قرار گرفتند. در ابتدا امر با توجه به مصاحبه ها و بهینه کاوی های انجام شده و نیازسنجی فعالان اقتصادی حوزه کشاورزی، پرسشنامه متناسب با هر محصول و دسته محصولی طراحی، و از نظر روایی و پایایی مورد بررسی قرار گرفتند که در این مرحله از نظرات خبرگان اقتصادی حوزه کشاورزی استفاده گردید.

در کشورهای توسعه یافته مانند ایالات متحده آمریکا، انگلیس، چین و … داده های کشاورزی را از طریق ماهواره های طراحی شده مخصوص کشاورزی، جمع آوری می کنند. زیرا در این روش داده ها بصورت دوره های ۳-۴ روزه آپدیت شده و دقت این روش را بالای ۹۰% اعلام کرده اند که این مقدار بسیار بالاتر از روش های سنتی مانند سرشماری می باشد. نکته مهم و قابل توجه استفاده از داده های فضایی، توجیه اقتصادی این روش می باشد زیرا هزینه تمام شده استفاده از این روش بسیار پایینتر و دقت آن بسیار بالاتر از سایر روش ها می باشد.

ماهواره های Google ، Sentinel ، Bing، KOMPSAT را می توان مهمترین ماهواره های کاربردی جهان نام برد. ماهواره Sentinel، ماهواره مخصوص کشاورزی اتحادیه اروپا می باشد که نسخه دوم آن با هدف جمع آوری دقیقتر داده های کشاورزی سال ۲۰۱۷ به فضا ارسال گردید. این ماهواره در دوره های ۴ روزه، کشور ایران را از لحاظ کشاورزی مورد عکس برداری قرار می دهد و داد های مهم کشاورزی به تفکیک نوع محصول را جمع آوری می کند. بررسی روش های گوناگون جمع آوری داده های ماهواره در دست اقدام می باشد و به ابزارهای به­روز مانند Image Processing  نیاز دارد.

  • گام چهارم ) طراحی پکیج نرم افزاری ویرایش و پاک‌سازی داده‌ها
  • ساختار پاکسازی داده‌ها
    • سنجش اعتبار داده‌ها
      • ساختار پایگاه داده ( قوانین پایگاه داده )
      • برقراری شروط ارتباطی پایگاه داده
      • برقراری جمع زیر آماره‌ها با آمارهای کلی
      • بررسی مجدد با آمارهای مرتبط
      • بررسی مجدد با آمارهای سال‌های گذشته
    • داده‌های پرت
    • داده‌های ناموجود
    • تخمین داده‌های ناموجود
    • جایگذاری داده‌های نامعتبر

شرح اقدام: یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های این بانک آماری که آن را از بقیه بانک‌های موجود داخلی متمایز می‌کند استفاده از سیستم پاک‌سازی داده‌ها می‌باشد. برای این منظور پس از بررسی بانک‌های آمار و اطلاعات مطرح جهانی و همچنین بررسی شیوه اعتبارسنجی داده‌ها در نظام آماری کشورهای توسعه‌یافته، تصمیم بر آن گرفته شد که با همکاری بخش آمار دانشگاه شهید باهنر کرمان یک پکیج آماری با استفاده از روش‌های روز پاک‌سازی داده‌ها در نرم‌افزار R تهیه و بر روی پایگاه داده اجرا شود. این پکیج باید داده‌های موجود در بانک را اعتبار سنجی کرده و اگر اعتبار آن‌ها توسط آزمون‌های آماری رد شود باید با درخواست مجدد از سازمان متولی آن آمار را جایگذاری کرد. چنانچه بعد از جایگذاری مجدد اطلاعات موردنظر، نمره کافی در سنجش شاخص اعتبار کافی را کسب نکردند باید با استفاده از روش‌های آماری با پذیرش یک مقدار معین خطا آن‌ها را جایگذاری کند. همچنین برای داده‌های ناموجود در بانک اطلاعات در گام نخست، در صورت پذیرش سنجش معیار هزینه-فایده طرح سرشماری، اقدام به سرشماری آن قلم آماری صورت می‌گیرد در غیر این صورت قلم آماری موردنظر حتی‌الامکان با استفاده از شیوه‌های آماری و ارتباط موجود بین قلم های آماری ، آمار مورد نظر تخمین زده می‌شود.

  • گام پنجم ) تبیین و تعریف چارچوب بستر وب بانک آمار و اطلاعات
  • بهینه کاوی و مطالعه بانک‌های بین‌المللی موجود در زمینه نمایش اطلاعات و گزارش‌های تحلیلی آنی و آنلاین
    • مرکز آمار ایالت متحده Stat America
    • مرکز آمار سازمان ملل UN Stat
    • مرکز آمار اتحادیه اروپا Euro Stat
    • نرم‌افزار Gap minder
  • تعریف ساختار بستر وب بانک آمار و اطلاعات متناسب با نیازسنجی‌های صورت گرفته
  • بررسی شرکت‌های فعال در زمینه طراحی پایگاه داده و توان سنجی آن‌ها
  • استعلام هزینه طراحی بستر وب پایگاه داده بر اساس ساختار تعریف‌شده
  • تصویب هیئت رئیسه و کمیته مالی اتاق
  • نظارت بر اجرای طراحی بستر وب پایگاه داده

شرح اقدام: یکی از مهم‌ترین گام‌های این پروژه، طراحی و اجرای نرم افزار تحت وب بانک آمار ( سامانه بانک آمار ) است. در ابتدا پایگاه‌های آماری مطرح جهان ازنظر شکل طراحی و نوع گزارش‌های موردبررسی قرار گرفتند و سپس با توجه به نیازسنجی‌های صورت گرفته و رفع نواقص مابقی بانک‌های آماری موجود در کشور، ساختار موردنیاز استخراج گردیده است. همچنین شرکت‌های توانا و باسابقه کار در این زمینه شناسایی‌شده‌اند و در بهمن ماه ۹۶ قرارداد اجرای سامانه منعقد گردید.

دسترسی آزاد به آمار و اطلاعات اقتصادی استان کرمان و شهرستان‌های آن را می‌توان یکی از مهم‌ترین اهداف راه‌اندازی این بانک آمار و اطلاعات اقتصادی دانست. به همین منظور پس از بررسی و بهینه کاوی های صورت گرفته بر روی مطرح‌ترین و پر بازدیدترین بانک‌های آماری جهان و استخراج الگوی طراحی وب‌سایت آن‌ها، ساختار و الگوی بانک آمار اتاق بازرگانی کرمان تهیه و تدوین گردیده است. هدف اصلی الگوی نرم افزار این بانک، کاربرپسند بودن در کنار حفظ کارایی بالا می‌باشد که مخاطبان آن بتوانند به‌راحتی قلم آماری موردنظر خود را جستجو کرده و پیدا کنند و در صورت نیاز انواع گزارش‌های موردنیاز خود را مشاهده کنند.

از ویژگی‌های منحصربه‌فرد این بانک آماری که آن را از دیگر بانک های داخلی متمایز می کند می توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • نمایش قلم آماری مورد نیاز مخاطب سامانه
    • این سامانه دارای قابلیت Table Builder می باشد یعنی مخاطب می توان قلم آماری مورد نیاز خود را برای سامانه تعریف و داده های مورد نظر خود را مشاهده کند. ( در صورت در دسترس بودن اطلاعات )
  • قابلیت جستجوی قلم آماری موردنیاز با استفاده از موتور جستجوگر تعبیه‌شده
    • روش جستجوی قلم آماری در این سامانه به روش Typing  می باشد یعنی مخاطب قلم آماری مورد نیاز خود را مانند موتور جستجوگر گوگل سرچ می کند و از بین نتایج نمایش داده شده داده های مورد نیاز خود را انتخاب می کند.
  • نمایش نمودارها به‌صورت آنی و آنلاین به همراه نمایش مختصری از تحلیل آنها
    • پس از اینکه مخاطب قلم آماری مورد نیاز خود را در سامانه سرچ کرد نمودارهای قلم آماری بصورت مقایسه ای و زمانی به همراه گزارش تحلیلی مختصری نمایش داده می شود.
  • نمایش فراداده (متادیتا : تعریف و توضیحات برای قلم آماری )
    • یکی از نقاط ضعف بانک های آماری موجود در سطح کشور عدم نمایش متا دیتا می باشد. متا دیتا را می توان تعریف قلم آماری دانست. مخاطب می تواند بااستفاده از متادیتا تعریف قلم و روش جمع آوری و روش های پیشرفته آماری مورد استفاده در این بانک را مشاهده کند.
  • درخواست قلم آماری موردنیاز توسط کاربر
    • چنانچه قلم آماری مورد نظر مخاطب در سامانه وجود نداشته باشد کاربر می تواند آن را از طریق فرم تعبیه شده درخواست نماید و مدیریت سامانه پس از گردآوری آن، در سامانه بارگزاری و به درخواست کننده اطلاع می دهد.
  • پاک‌سازی و اعتبار سنجی داده‌ها به‌منظور ارائه داده‌ها باقابلیت اعتماد بالا
    • یکی دیگر از ویژگی های منحصر بفرد این بانک آماری اتصال آن به نرم افزار قدرتمند و متن باز R می باشد که مدیریت سایت و افراد دارای سطح دسترسی بالا می توانند به این نرم افزار دسترسی داشته باشند و تحلیل های پیشرفته آماری را از این طریق انجام دهند. پاکسازی داده Data Cleansing یکی از مهمترین نیازهای یک بانک آماری در مواجه با Big Data می باشد. در این روش باید با استفاده از منطق های آماری، ریاضی و علمی روابط بین اقلام اماری در سطوح خرد تا کلان برقرار باشد و همچنین نبایستی در طول دوسال متوالی شوک های شدیدی به قلم آماری مورد نظر بدون دلیل منطقی وارد شده باشد. در این پکیج در دست طراحی، تلاش شده است تا منطق آماری و ریاضی در بین اقلام آماری مورد بررسی و در صورت وجود خطا به مدیریت سامانه اطلاع داده شود.